Menopoz, kadınlarda adet kanamalarının (menstrüasyon) ve dolayısıyla üremenin sona ermesi.[ Menopoz zaman zaman “hayatın değişimi” olarak tarif edilse de bu tarif, negatif bir anlam taşıdığından doğru kabul edilemez. Zira menopoz esnasında fiziksel, zihinsel ve cinsel değişiklikler olduğu doğrudur ancak bunlar “kötüye gidiş” olarak nitelenemezler.

Çoğu kadında menopoz 45 – 55 yaşları arasında başlar. Ortalama menopoz yaşı 50 olarak kabul edilse de bazı durumlarda 40 yaşından önce bile başladığı ya da 50\’li yaşların sonlarına sarktığı görülebilir. Menopozun kişide erken ya da geç başlaması, muhtemelen kalıtımsal olmakla birlikte, iyi beslenme ve sağlıklı bir yaşam menopozu geciktirebilir. Kadınların yüzde %8\’inde menopoz 40 yaşından önce başlar. Bu duruma premature menopoz denir. Yumurtalıkların cerrahi operasyon ile alınması veya X ışınları ya da radyum ile yokedilmesi ile suni menopoz başlatılabilir.

Riskli gebelikler, var olan risk faktörüne göre özel şekillerde takip ve gerekirse tedavi edilirler. Pozitif tarama testleri varlığında veya kromozom anomalisi riskinin arttığı durumlarda invaziv girişimler (amniyosentez vb.) uygulanabilir.

Yapısal anomali veya kromozomal hastalıkların varlığında, gerekli danışma hizmeti uzman konsültanlar tarafından verilir. Gebelikte çıkabilecek sorunlar ile ilgili danışmanlık hizmetinin verilmesi, ailenin bilgilendirilmesi ve alınacak kararlara aydınlanmış olarak katılması sağlanır.

Sık İdrara Çıkma: Pelvis damarlarında genişleme ve hormon değişiklikleri idrar kesesi fonksiyonunun değişmesinden sorumludur. Gebeliğin geç döneminde büyüyen rahim ve bebeğin önde gelen kısmının idrar kesesi üzerine oluşturduğu baskı idrar kesesi kapasitesini azaltarak, idrara daha da sık çıkılmasına neden olmaktadır.
İdrarda yanma veya kan,iltihap hücresi bulunması sık idrara çıkmaya sebep olur. Yalnız bu durumlar enfeksiyon gelişiminin belirtisi olabilir ve tedavi edilmesi gerekir. . Bu yüzden gebede sık idrara çıkma şikayeti varsa idrar tahlili yaptırarak, bu durumun tedavi gerektirip gerektirmediği anlaşılır.

Varis: Gebelikte bacaklar ve genital bölgede varis ortaya çıkabilir. Bu hastalarda aile hikayesinde varise sık rastlanır. Büyüyen rahim tarafından toplardamarlara uygulanan basınç, varislerin gelişiminde ana etkendir. Kilo arttıkça ve ayakta geçirilen süre uzadıkça daha belirgin hale gelirler. Varisler için bacakların hafif yukarıda tutularak dinlenilmesi ve elastik varis çorabı kullanılması önerilmektedir. Varise yönelik tedaviler (enjeksiyon, cerrahi) gebelikte yapılmamalıdır. Yüzeyel varisler nadiren daha derin varislerin hastalığına işaret eder. Bu hastalar derindeki toplardamarların tıkanmaması yönünde dikkatle izlenmelidir. Ayrıca varislerde şişlik,kızarıklık ve ağrı olması durumunda gebe doktora başvurması yönünde uyarılmalıdır.

Eklem,Sırt Ağrısı: Pelvis kemikleri arasındaki eklemler gebelik dışı dönemde harekete izin vermez. Gebelikte hormonların etkisiyle bu eklemler az da olsa hareket edebilir ve bu sebeple kasık ve bel bölgesinde ağrılara sebep olabilir. Kalçayı saran bir korse veya kuşak ile birlikte yatak istirahati ağrıyı azaltabilir.
Sırt bölgesi eklemleri de gebedeki hormonal duruma bağlı olarak daha rahat hareket edebilir duruma gelir. Duruşun düzeltilmesi sırt ağrısını giderir. Lokal sıcak uygulamalar ve sırt masajı rahatlık sağlar. Sırt güçlendirici egzersizlerle daha iyi sonuçlar elde edilebilir. Analjezik desteği sağlanabilir.

Bacak Krampları: Nedeni bilinmemektedir. Ancak serum kalsiyum düzeylerinin düşmesi ve fosfor düzeylerinin artması sonucu ortaya çıkabilir. Tedavi amacıyla kalsiyum karbonat ve kalsiyum laktat tablet formundaki kalsiyum alımının arttırılması gerekir. Diğer bir seçenek, günde 300mg magnezyum sitrattır. Semptomatik tedavi, bacak masajı ve lokal ısı uygulamasıdır.

Meme Ağrısı: Vücuda sıkı oturan ve göğsü destekleyen iç çamaşırı ile ağrı azaltılabilir. Buz torbaları geçici olarak etki gösterebilir.

Ellerde Rahatsızlık: Parmaklarda aralıklı uyuşma ve karıncalanma ile kendini gösterir. Gebe kadınların %5’inde görülür. Rahatsızlık akşamları ve sabah erken saatlerde en belirgindir. Gebelere bu yönde destek tedavisi verilmelidir.

Reflü: Gebelikte reflüye zemin hazırlayan durum, hormon kontrolüne bağlı olarak yemek borusunun alt ucunda, mide içeğinin yukarıya kaçışını engelleyen kas yapısının gevşemesi ve midenin rahim nedeniyle yukarı hareket etmesidir. Daha sık fakat az yemek yeme, eğilmeden ve yemekten sonraki 2 saatlik dönemde düz yatmaktan kaçınma ile hafifletilebilir. Reflü, gebenin psikolojik durumu ile de ilgili olduğu için gebe pozitif düşünmeli ve morali iyi olmalıdır. Bu önerilerle şikayetler azalmazsa antiasit preparatları önemli bir düzelme sağlayabilir.

Kabızlık: Gebelikte mide-bağırsak sisteminin hormonal etkilenmesine bağlı olarak daha yavaş çalışması nedeniyle meydana gelir.Yeterli miktarda sıvı alarak, egzersiz yaparak, sebze-meyve tüketerek önlenebilir.

Hemoroid (Basur): Gebelik sırasında ortaya çıkmaları veya alevlenmeleri, genişlemiş rahimin toplardamar kan dönüşünü tıkaması sonucu anal kanal toplardamarlarındaki artan basınca ve gebelik sırasında kabızlığa olan yatkınlığa bağlıdır. Genellikle ağrı ve şişme lokal olarak uygulanan anesteziklerle, sıcak uygulamalarla ve dışkıyı yumuşatan ajanlarla hafifletilebilir.

Bulantı ve Kusma: Yüksek serum koryonik gonadotropin düzeyleri ile beraber gonadotropin seviyelerine paralel giden östrojen seviyelerinin, bulantı oluşumunu indüklediği düşünülmektedir. Sık aralıklarla az miktarda beslenilmelidir. Tuzlu, kuru (galeta, leblebi,peynirli tost,kraker vb) ve soğuk gıdalar tüketilmelidir. Uzun süreli açlıktan sakınılmalıdır. Gebe kendini kötü hissedeceği kokulardan ve baharatlı yiyeceklerden uzak tutmalıdır. Gebeler öğün sırasında sıvı tüketmemeli, çay ve kahveden, yağ içeriği yüksek besinlerden uzak durmalıdır. Kusmalar olduğunda potasyum kaybı olacağından muz, üzüm, kayısı gibi potasyumdan zengin beslenilmelidir. Bazen kusmaların şiddet ve sıklığı çok artabilir. Hiperemezis gravidarum olarak tanımlanan bu durumda anne adayına ilaç ve serum desteği yapılması amacıyla hastanede yatarak takip ve tedavisi gerekebilir.

Yorgunluk: Gebeliğin erken dönemlerinde birçok kadın yorgunluktan şikayet eder ve uyku için daha fazla zaman ister. Bu durum genellikle gebeliğin dördüncü ayıyla beraber kendiliğinden düzelir ve özel bir nedeni yoktur. Progesteronun uyku getirici etkisine bağlı olabilir.

Dora Hospital
Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği
Jin.Op.Dr.Hakan PEKER

Gebelikte beslenme sık aralıklarla ve az miktarlarda planlanmalıdır. Gebelik sürecinde artan enerji, protein, vitamin ve mineral ihtiyacı dikkate alınarak beslenme düzeni organize edilmelidir.Gebelik sırasında 300 cal/gün ve emzirme sırasında 500 cal/gün fazladan kaloriye ihtiyaç vardır. Gebelik süresince alınan enerji günde 2200-2500 kalori olmalıdır. Gebe şişman olsa bile düşük kalorili zayıflama diyeti yapmamalıdır.

Günlük alınan enerjinin %30’u yağlardan oluşmalıdır. Omega 3 yağ asitinden zengin besinlerin alınması bebeğin sinir sistemi ve gözün gelişiminde etkilidir. Omega 3 yağ asiti morina , somon gibi yağlı balık türlerinde, yeşil sebzelerde, soya yağı, badem, avokadoda bol bulunur.

Protein: Ortalama yaklaşık 80 gr/gün alınmalıdır. Protein ihtiyacı süt, et, yumurta, peynir, kümes hayvanları ve balık gibi hayvansal kaynaklardan sağlanmalıdır. Çünkü bu besinler optimal kombinasyonlarda amino asid sağlarlar.

Kalsiyum: Gebelik ve laktasyon (emzirme) sırasında 1.5 gr/gün kadar ihtiyaç vardır. Bu ihtiyaç için süt,yoğurt, peynir,fındık, kurubaklagil,pekmez tüketilmelidir.

Çinko: Günde 20 mg gereksinim duyulur. Bu gereksinim et,süt, yumurta, deniz ürünlerinden sağlanır.
İyot: Tüm gebe kadınların iyotlu tuz kullanmaları önerilmektedir.
Vitamin B 12: Kırmızı et, süt,peynir, yumurta ve balık gibi sadece hayvansal gıdalardan sağlanır.

Vitamin A: Günde 800-1000 IU alınmalıdır. Yeşil yapraklı sebzeler, havuç, domates, yumurta,süt, balık tüketerek yeterli A vitamini alınır.

Vitamin D: Günde 400 mikrogram alınmalıdır. Bu şekilde vücuttaki kalsiyumun etkinliği arttırılır. D vitamini beslenmenin yanında en çok güneş ışınları ile sağlanmaktadır.

Vitamin C: Günde 70mg alınmalıdır. Özellikle demirin emiliminde çok önemli rol oynar. En çok patates, turunçgiller, yeşil-kırmızı biber, kuşburnunda bulunur.

Demir: Demir eksikliği anemisini önlemek için, 30 mg/gün demir takviyesi önerilmektedir. Eğer demir eksikliği anemisi tanısı konulursa 60-120 mg/gün demir takviyesi yapılır. Gebeliğin ilk 4 ayında demir gereksinimi az olduğu için, bu süre boyunca demir desteği gerekli değildir. Besinlerden demir ihtiyacını karşılamak için kırmızı et, koyu yeşil yapraklı sebzeler, kurubaklagiller, kuru üzüm, kuru incir,pekmez tüketilmelidir.

Gebelikte bol sıvı alımı önemlidir. Günde en az 2-3 litre sıvı alınmalıdır. Yeterli sıvı alımı ile gebelerin bağırsak sistemi hareketlenir, sık rastlanan kabızlık ve buna bağlı olarak hemoroid (basur) probleminin önüne geçilir. Yeterli sıvı alımı ile idrar yolu enfeksiyonları önlenir. Yetersiz sıvı alımı rahim kasılmalarına sebep olup erken doğuma neden olabilir. Erken doğumu engellemek için de gebelerin sıvı alımına dikkat etmeleri gerekir.
Beslenmede dikkat edilmesi gereken noktalar:
• Vitaminden zengin taze sebze ve meyva her gün tüketilmelidir.
• Salam, sosis, sucuk gibi katkı maddesi içeren gıdalar mümkünse tüketilmemelidir.
• Kalsiyumdan zengin süt, yoğurt, peynir düzenli tüketilmelidir.
• Her gün kurubaklagil yemeği veya 1 adet yumurta veya 1 porsiyon etli sebze yemeğe özen gösterilmelidir.
• Kuru meyve ve kuruyemişler kilo kontrol edilerek, demir ve kalsiyumdan zengin olduğu için tüketilmelidir.
• Alınan gıdalardan demir emilimini önlememek için yemeklerle birlikte çay içilmemeli, yedikten 2 saat sonra açık olarak içilmelidir.
• Taze sıkılmış meyva suları, ayran, ıhlamur, papatya, nane gibi bitki çayları tercih edilmelidir. Kilo kontrolü için meyve suları yerine meyvenin kendisi tüketilmelidir.
• Sebze ve meyveler iyice yıkanarak tüketilmelidir.
• Yiyecekler hazırlanırken ellerin temiz olmasına dikkat edilmelidir. Bu yüzden eller sık sık sabulu su ile yıkanmalıdır.
• Kahve, sigara, alkol kullanılmamalıdır.

Dora Hospital
Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği
Jin.Op.Dr.Hakan PEKER

Gebelik öncesi şeker hastalığı olan ve epilepsi tedavisi nedeniyle ilaç (valproik asit ve karbamazepin) kullanan gebelerde nöral tüp defekti riski daha yüksek olduğu için bu bayanlar günde en az 1 mg folik asit almalıdır.
Daha önceki gebeliğinde nöral tüp defekti hikayesi olan kadınlara günde 4 mg folik asit önerilir. Gebelikten yaklaşık 1-3 ay önce desteğe başlanır, gebeliğin ilk 12 haftası boyunca devam edilir. Araştırmalar bu miktarda kullanımın nöral tüp defekti tekrarlama riskini %70 oranında azalttığını göstermektedir.

Doğal folik asit kaynakları brokoli, semizotu, ıspanak gibi yeşil yapraklı sebzeler, turuçgiller, kuru fasulye, nohut gibi baklagiller, yumurta sarıdır. Ekmek, pirinç, makarna da folik asitçe zengindir fakat bu besinler tüketilse bile gebelik öncesi ve gebelikte folik asit desteği verilmelidir.

YALANCI DOĞUM SANCISI NEDİR?
Genelde gebeliğin son ayında olan ama doğuma 1,5-2 ay kala da başlayabilen doğum sancısını taklit eden sancılardır. Bu sancılar rahimi normal doğuma hazırlayan sancılardır. Anne adayı, özellikle ilk gebeliği ise, bu sancılarla gereksiz telaşlanır. Halbuki yapılması gereken şey, istirahat etmek, bebek hareketlerini saymak, sancıların gelme sıklığı ve süresini hesaplamaktır. Çünkü yalancı doğum sancıları düzensizdir 3,5 dakika gibi düzenli aralıkla gelmezler ve sancılı geçirilen süreler de eşit değildir. Aynı zamanda istirahatle azalır geçerler. Yalancı doğum sancıları doktora başvurmayı gerektirmez fakat istirahatle sancılar geçmiyorsa, düzenli aralıklarla geliyorsa veya sol yan tarafa dönük pozisyonda 20 dakika istirahatte bebek hareketleri 3’den az hissedildiyse doktora başvurmak gerekir.

ÜSTÜNE GÖRME NEDİR?
Üstüne görme, bayanın son adet tarihinden sonra farkında olmadan gebe kalarak, muhtemelen bir sonraki adet dönemine denk gelen, bayanın adet zannettiği fakat gebeliğine bağlı olan kanamadır. Üstüne görme denen bu kanama, gebeliğin rahim yatağında kendine yer yapmak amacıyla o bölgeyi açması nedeniyle buradaki damarlarda olan kanamadan dolayı olur. Genelde yaklaşık olarak bir sonraki adet dönemine denk gelir ve bunu, bayan adet zanneder fakat bu kanama, normal adete göre daha azdır, lekelenme şeklindedir. Bu yüzden bayanlar adet dönemlerini ve miktarlarını iyi takip etmeli ve şüphelendikleri durumlarda kadın-doğum uzmanına başvurmalıdırlar.

ULTRASON İLE GEBELİK NE ZAMAN TESBİT EDİLİR?
Ultrason ile gebeliğin tesbiti için mutlaka adetin geçmesi gerekir. Çünkü döllenmeden normal adet süresine kadar olan dönemde embriyo rahime yerleştiğinden ve ultrasonda görünmeyecek kadar küçük olduğundan, adet geçmeden, gebelik ultrason ile görülemez. Adet geçtiği dönemde ilk haftada vaginal ultrason ile bu haftadan yaklaşık bir hafta sonra abdominal (üstten) ultrason ile gebeliğe ait kese görülebilir.

ULTRASON, ANNE VE BEBEK İÇİN ZARARLI MI?
Ultrason, ultrason aletinden gönderilen ses dalgalarının bebeğe çarpıp, tekrar alete geri dönmesi ile ultrason ekranında elde edilen görüntüler bütünüdür. Bu cümleden de anlaşılacağı üzere ultrason ses dalgaları içerir, hiçbir zararlı ışın ihtiva etmez. Ultrason ile bebeğin değerlendirilmesi 1980’li yılların başından beri yapılmaktadır. Yapılan çalışmalar ultrasonun anne ve bebek için zararı olmadığını göstermiştir.

GEBELİKTEN ÖNCE ŞEKER HASTALIĞI OLANLAR, GEBELİĞİNDE NELERE DİKKAT ETMELİDİR?
Şeker hastası olduğunu bilen bayan mutlaka gebe kalmadan evvel bir kadın doğum uzmanına başvurmalıdır. Bu sayede gebeliğe jinekolojik açıdan engel bir durum olup olamadığına bakılır, tetkikler yapılır ve şeker hastalığının durumu, göz, böbrek gibi diğer organların şekerden etkilenme derecesi diğer branş uzmanları ile konsülte edilir. Ayrıca insülin dozları tekrar düzenlenebilir.

Şeker hastalığına ait bütün değerler ve durumlar doktorlar tarafından gebeliğe izin verecek zamana gelene kadar bayan korunmalıdır. Çünkü gebe kalınan zamandaki kandaki şeker düzeyleri eğer yüksek seyrediyorsa, bebeğin anomali riski yükselir. Diabet yönünden her şey kontrol altına alındıktan sonra gebeliğe izin verilir. Diabetli bayan gebe kaldıktan sonra, diyetine dikkat etmeli ve insülin dozlarını atlamamalıdır. Kan şeker takibini de düzenli yapmalıdır. Egzersizi de ihmal etmemelidir. Bebeğinin ve kendi şeker durumunun takibi için doktorunun düzenlediği takip programına uymalıdır. Sancısı, kanaması olduğunda, bebek hareketlerini az hissettiğinde bu durumları doktoruyla paylaşmalıdır.

SPİRALLE GEBELİK OLABİLİR Mİ?
Spiralle birlikte gebelik olabilir. Bayan bu yüzden adetlerinin düzenini iyi takip etmelidir. Eğer spiral ile birlikte gebelik olduysa ve eğer aile gebelik istemiyorsa küretaj için bebeğin haftası küçük, uygunsa spiral çekilir ve küretaj yapılır. Eğer gebelik isteniyorsa ilk 3 aylık dönemde ultrason ile gebelik ve spiralin yeri değerlendirilir. Eğer spiral alınamaz veya alınmazsa %50 gebelik sonlanabilir. İlk 3 ayda spiral alınabiliyorsa, alınmalıdır. Çünkü alındığında düşük riski %25 olur. Daha ilerleyen haftalarda spiralle gebe kalmış bayan bize başvurduğunda, spiralin ipi rahim ağzında izlenemez, spiral ile plasenta arasında bağ oluştuğundan spiral alınamaz. Bu gebelikte bayan enfeksiyon, suyunun erken gelmesi ve erken doğum yönünde uyarılır.

ULTRASON İLE GEBELİK NE ZAMAN TESBİT EDİLİR?
Ultrason ile gebeliğin tesbiti için mutlaka adetin geçmesi gerekir. Çünkü döllenmeden normal adet süresine kadar olan dönemde embriyo rahime yerleştiğinden ve ultrasonda görünmeyecek kadar küçük olduğundan, adet geçmeden, gebelik ultrason ile görülemez. Adet geçtiği dönemde ilk haftada vaginal ultrason ile bu haftadan yaklaşık bir hafta sonra abdominal (üstten) ultrason ile gebeliğe ait kese görülebilir.

ULTRASON, ANNE VE BEBEK İÇİN ZARARLI MI?
Ultrason, ultrason aletinden gönderilen ses dalgalarının bebeğe çarpıp, tekrar alete geri dönmesi ile ultrason ekranında elde edilen görüntüler bütünüdür. Bu cümleden de anlaşılacağı üzere ultrason ses dalgaları içerir, hiçbir zararlı ışın ihtiva etmez. Ultrason ile bebeğin değerlendirilmesi 1980’li yılların başından beri yapılmaktadır. Yapılan çalışmalar ultrasonun anne ve bebek için zararı olmadığını göstermiştir.

GEBELİKTEN ÖNCE ŞEKER HASTALIĞI OLANLAR, GEBELİĞİNDE NELERE DİKKAT ETMELİDİR?
Şeker hastası olduğunu bilen bayan mutlaka gebe kalmadan evvel bir kadın doğum uzmanına başvurmalıdır. Bu sayede gebeliğe jinekolojik açıdan engel bir durum olup olamadığına bakılır, tetkikler yapılır ve şeker hastalığının durumu, göz, böbrek gibi diğer organların şekerden etkilenme derecesi diğer branş uzmanları ile konsülte edilir. Ayrıca insülin dozları tekrar düzenlenebilir.

Şeker hastalığına ait bütün değerler ve durumlar doktorlar tarafından gebeliğe izin verecek zamana gelene kadar bayan korunmalıdır. Çünkü gebe kalınan zamandaki kandaki şeker düzeyleri eğer yüksek seyrediyorsa, bebeğin anomali riski yükselir. Diabet yönünden her şey kontrol altına alındıktan sonra gebeliğe izin verilir. Diabetli bayan gebe kaldıktan sonra, diyetine dikkat etmeli ve insülin dozlarını atlamamalıdır. Kan şeker takibini de düzenli yapmalıdır. Egzersizi de ihmal etmemelidir. Bebeğinin ve kendi şeker durumunun takibi için doktorunun düzenlediği takip programına uymalıdır. Sancısı, kanaması olduğunda, bebek hareketlerini az hissettiğinde bu durumları doktoruyla paylaşmalıdır.

SPİRALLE GEBELİK OLABİLİR Mİ?
Spiralle birlikte gebelik olabilir. Bayan bu yüzden adetlerinin düzenini iyi takip etmelidir. Eğer spiral ile birlikte gebelik olduysa ve eğer aile gebelik istemiyorsa küretaj için bebeğin haftası küçük, uygunsa spiral çekilir ve küretaj yapılır. Eğer gebelik isteniyorsa ilk 3 aylık dönemde ultrason ile gebelik ve spiralin yeri değerlendirilir. Eğer spiral alınamaz veya alınmazsa %50 gebelik sonlanabilir. İlk 3 ayda spiral alınabiliyorsa, alınmalıdır. Çünkü alındığında düşük riski %25 olur. Daha ilerleyen haftalarda spiralle gebe kalmış bayan bize başvurduğunda, spiralin ipi rahim ağzında izlenemez, spiral ile plasenta arasında bağ oluştuğundan spiral alınamaz. Bu gebelikte bayan enfeksiyon, suyunun erken gelmesi ve erken doğum yönünde uyarılır.

Dora Hospital
Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği
Jin.Op.Dr.Hakan PEKER

Sizi doğumhaneye alıp, pozisyon verdiklerinde karnınızda kasılma, kasıklarınızda baskı hissedince siz de eşzamanlı olarak ıkınır,bebeğinizi aşağıya itersiniz. Her kasılmada bebek, doğum kanalında biraz daha ilerler ve en sonunda önce başı sonra vücudu doğar.

Normal doğum ve evreleri sancılar nasıl oluşur:
Doğum ve EvreleriDoğum anne rahmi içindeki bebeğin, zamanı gelince çeşitli kasılmalarla doğum kanalında ilerleyip dışarıya çıkması, dünyaya gözünü açmasıdır. Her kadının doğumu özeldir ve onun için unutulmaz bir tecrübedir.
Normal doğum üç evrede (aşamada) gerçekleşir:

1-Açılma (Dilatasyon),2-Bebeğin çıkışı (gerekirse öncesinde Epizyotomi açılır.),3-Halas (Plesantanın-bebeğin eşinin çıkımı)ile doğum eylemi tamamlanır.

Doğum süresi:
Doğum süresi; ilk veya 2.-3. doğum olması, bebeğin ve annenin boyu, kilosu, çocuğun pozisyonu, kanalın anatomik yapısı,annenin ruhi durumu ve benzeri pek çok faktörlerle değişebilmekle beraber; ilk doğumda ortalama 6-9 saat; daha sonraki doğumlarda 3-5 saattir.

Doğum Ağrısı
Doğum ağrısı, kendine has özellikleri olan çok yönlü bir ağrıdır ve genellikle çok şiddetlidir. Pek çok kadın için
yaşadıkları en şiddetli ağrıdır. Doğumun birinci evresindeki ağrılar rahim kasılmaları ve rahim boynunun genişlemesi,
doğum kanalı açılmasından kaynaklanır. Bu ritmik kasılmalar çeşitli biçimlerde hissedilir ve şiddetli menstruasyon (Aybaşı) sancısı gibidir.2. devrede ise bebeğin başının doğum kanalından aşağıya inip dışarı çıkarken kasık ve kalça tabanındaki yumuşak dokuların kasılıp germesinden kaynaklanır.

Doğumun ilk safhasında hipnoz, akupunktur, Aromaterapi,Etonoks gazı,TENS uygulanması ve Petidin enjeksiyonu gibi bazı yöntemler denenmektedir.Fakat bütün daha sonra yeterli olmayabilir. Doğumun sonraki evrelerinde ancak Bölgesel Analjezi yöntemleri etkilidir. Analjezi “ağrısızlık, acı, ağrı hissedilmemesi” demektir. Bölgesel analjezi kişiyi uyutmadan, (şuuru açıkken) sadece ağrının oluştuğu veya iletildiği bölgenin geçici olarak uyuşturulması, o bölgedeki ağrı ve/veya hissin bir süreliğine yok edilmesidir.

Normal doğumda bölgesel analjezi 3 farklı teknikle uygulanabilir. En yaygın yöntem epidural analjezidir. 2. yöntem spinal
analjezidir (Genellikle doğumun ilerlemiş safhalarındaki ağrı tedavisinde, çıkım öncesi şiddetli sancılarda, ıkınmayı
engellemeyecek ilaçlarla uygulanır.) 3. yöntemde kombine spinal epidural analjezidir. Buradaki amaç her iki yöntemin
avantajlarından istifade edebilmektir.

Normal doğumda altın standart: Epidural Analjezidir.Normal doğum için en çok tercih edilen, en etkili, en güvenli ve en sık kullanılan yöntemdir. Bel bölgesindeki duramaterzarı etrafına (Epidural alana) ağrı kesici ilaçların enjeksiyonu ile gerçekleştirilir. Anne adayı baskıyı, dokunmayıhisseder, hatta kalkıp yürüyebilir ama ağrıyı hissetmez. Normal doğum için gerekli olan doğum sancısı, kasılmalar vardır ama rahatsız etmez.

Ne zaman uygulanır ?
Rahim kasılmaları düzenli hale geldikten (Doğum ağrıları oturduktan) sonra rahim ağzı yaklaşık % 60-70 incelip, açıklığı
4 cm’e ulaşınca yani sancılar anneyi ciddi olarak rahatsız etmeğe başlayınca uygulanır. Daha önce uygulanması,kasılmaları etkileyip doğumu geciktirir. Geç kalındığında ise hem anne gereksiz ağrı çekmiş olur hem de ağrılar daha sık geleceğinden anne adayı işlem süresince hareketsiz kalamaz ve epidural uygulanması zorlaşabilir.

Fizyolojik sürecin bu hastalıklarla birlikteliği saptanmalı, hem fetus hem de anne adayı riskli gebelikler kapsamında değerlendirilmelidir.

Hamile veya bebekte, genele göre kötü sonuçla karşılaşma olasılığı daha yüksek olan hamilelikler riskli olarak tanımlanır. Hamile kadının erken veya ileri yaş grubunda olması, sosyo-ekonomik düzeydeki yetersizlikler dolayısıyla anne adayının kötü bakımı, organ sistemleriyle ilgili sağlık sorunları, daha önce tekrarlayan hamilelik kaybı öyküsü risk faktörleri arasında yer alır.

Hamilelik sırasında baş gösteren ve hamilelik sürecine bağlı öngörülemeyen problemlerdegelişebilir.Örneğin,
preeklampi, yağlı karaciğer hastalığı, hamileliğe bağlı kolestaz hem anne, hem de fetusun sağlığını olumsuz etkileyebilecek risk unsuru olan durumlardandır. Rahmin bazı doğumsal şekil bozuklukları erken doğum ve anormal prezantasyon açısından önemlidir.

Yine rahimde çeşitli sayı ve büyüklükte myom kitlelerinin bulunması erken doğum ve plasentanın erken ayrılması için risk oluşturabilir.Ayrıca, plasentaya ait riskler de söz konusudur. Plasentanın doğum kanalının yakınına yerleşmesi yüksek debili vajinal kanama yaparak anne ve bebek sağlığını etkileyebilir. Daha önce rahimle ilişkili operasyon geçiren hastalarda plasentanın rahmin kas tabakasının içine yerleşme olasılığı artar.

Bebeğin genetik yapısına ait hastalıklar, çoğul gebelikler, gelişme geriliği olan ve/veya amniyotik sıvının azaldığı
fetüsler, riskli fetüsler kapsamında değerlendirilmelidir. Hamilelik öncesinde veya hamilelik sırasında yüksek riskli
olduğu belirlenen bir hamilenin takibinde, anne ve bebeğin sağlığını olumsuz yönde etkileyebilecek faktör ve problemlerin önceden saptanması, önlenmesi ve tedavi edilmesi gerekir.

Günümüzde neonatal yoğun bakın koşullarının iyileşmesi sayesinde 24 hafta sonrası hamilelikler yaşatılabilir hale geldi.
Ancak, halen erken doğum, neonatal morbidite ve mortalite açısından en önemli risk faktörlerindendir. Çoğul hamileliklerin, daha önce annesinde ve kendisinde erken doğum öyküsü olan hamilelerin mesleki koşulları nedeniyle uzun süre ayakta çalışmaları, eken doğum yapma olasılığını yükseltiyor. Çoğul hamilelerin taşıdığı en önemli risk, şüphesiz erken doğumdur.

Bu hastaların daha yakın takip edilmesi rahim ağzı uzunluklarının ölçülmesi, fibronektin tayini yapılması klinik açıdan
önemlidir. Çoğul hamilelikte, hipertansiyona ve hamileliğe bağlı diyabete daha sık oranda rastlanıyor. Unutulmaması gereken diğer önemli bir husus, çoğul hamileliklerde fetus sayısı artıkça doğum haftasının küçüldüğü gerçeğidir. Bu nedenle üçüz, dördüz ve daha fazla sayıda fetusun tespit edildiği olgularda, embriyo redüksiyonu ile sağ kalım oranları artırılmalıdır.

Antenatal takipler sırasında daha önce risk saptanmayan olgularda, beklenmedik şekilde riskli gruba dahil olabilir. Bu grup hastalığın en önemli örneklerinden biri de hamilelik ve hipertansiyon olgularıdır. Tüm hamileliklerin % 12-22’sinde
hamilelik boyunca hipertansiyon gelişebilir. Örneğin, ABD’deki anne ölümlerinin % 17.6’sından hamilelik hipertansiyonu
sorumludur. Preeklampsi insidansı ise % 5-8 olarak bildirilmiştir. Bu risk grubuna dahil hastalarda ani tansiyon yükselmesinebağlı beyin içi kanama, plasentanın erken ayrılması, böbrek ve diğer organ hasarları gelişebileceği unutulmamalıdır.

Hamilelikte tiroid beziyle ilgili problemler: Üreme çağındaki kadınları etkileyen ve diyabetten sonra ikinci sırada yer
alan endokrin hastalık grubudur. Hipertiroidi, hamilelerin % 0.2’sini etkiler ve bunların % 90-95’inden Graves hastalığı sorumludur. Tedavi edilmemiş hipertiroidi (tiroid bezinin fazla çalışması) artmış maternal- perinatal mortalite ile ilişkilidir.Hipotiroidi (tiroid bezinin az çalışması) ise gebelerin % 1’ini etkiler. Toplum sağlığı açısından değerlendirildiğinde tiroid hormonlarının fetal beyin gelişiminde önemli rol aldığı unutulmamalıdır.

Hamilelik sırasında yapılan tarama testleri neler,bu testler ne gibi rahatsızlıkların önüne geçmeyi sağlıyor?
Hamileliğin 11.-14. haftalarında erken tarama testi yapılır. Bebeğin klasik baş-popo mesafesi ölçümünün yanında ense kalınlığı da değerlendirilir.Aynı gün içinde alınan anne kan örneğinde bazı biyokimyasal parametreler (PAPP-A ve free bhcg) araştırılır. Bu tarama testi Down Sendromlu gebelerin % 85\’ini tanıyabilir. Down Sendromu ve diğer kromozom hastalıklarınınvarlığında 24. gebelik haftasına kadar gebeliğin sonlandırılması yasaldır.

Ense kalınlığı ölçümü, doğumsal kalp hastalıklarıriskini değerlendirmede de çok önemlidir. Doğumsal kalp hastalıkları toplumda % 1 oranında görülürken, ense kalınlığı artmış fetuslarda doğumsal kalp hastalığı görülme sıklığı % 6’lara kadar çıkar. Bu grupta bulunan hastalara 20.-22. gebelik haftalarında fetal ekokardiyografik inceleme yapılması gerekir.

11.-14 hafta erken taramada, bebeğin beyin omurilik sistemine ait patolojiler, karın ön duvarının bütünlüğü, iskelet sistemi de taranabilir.Erken fetal incelemeyle fetal beynin kafa kemiklerinin oluşmaması veya omurgada açıklık saptanması gibi yaşamla bağdaşmayan bir hastalık durumu erken dönemde saptanır. İkiz hamileliklerde tek yumurta ve çift yumurta ayrımı yüksek oranda yapılabilir.Anne karnındaki fetusların kalp hastalıklarının tanısının konulabilmesi 20.- 22. haftalar arasında fetal ekokardiyografi ile olabilir. Ancak, en ileri merkezlerde bile doğumsal kalp hastalıklarının anne karnında tanınabilme oranı % 85 civarında seyrediyor.

Son yıllarda 11.- 14 hafta fetusun incelenmesinde bazı özel kan damarlarındaki kan akımına (doppler) ve kalp kapakçıklarındaki akımlara bakılarak, doğumsal kalp hastalıkları için şüphelenilmesi ve risk grubundaki hastaların erken dönemde saptanması mümkün hale gelebiliyor. Öte yandan, gebelikte ileri düzey veya 2. derece ultrason inceleme olarak bilinen ve 18. -23. hamilelik haftaları arasında yapılan ultrason incelemesinde de kalpte veya diğer organ sistemlerinde bazı anormalliklerin saptanmasında da ileri düzey fetal kalp incelemesi gerekiyor.

24.-26.hamilelik haftaları arasında 50 gram şeker yükleme testi hamilelikte gelişen diyabet hastalığının taramasında kullanılır.Hamile kadının yüksek kan şeker düzeyi diyetle ve egzersizle kontrol edilemiyorsa,ilaçlarla tedavi edilerek normal seviyelere indirilmelidir. Diyabet varlığında konjenital anomali, düşük, bebeğin anne karnında kaybedilmesi, erken doğum, iri bebek ve buna bağlı doğumda bebeğin omzunun anne kemik yapısına takılması “omuz distosisi” ve travmatik doğumlar yaşanabilir. Bebekte doğumdan sonra kan şekerinin düşmesi sorunu gelişebilir.

Hamilelik boyunca şikayete yol açmaksızın idrar yolu enfeksiyonlarına sık rastlanmaktadır. Bu nedenle hamilelik süresince anne adaylarından idrar tahlilleri istenir. Tedavi edilmeyen idrar yolu enfeksiyonları, erken doğumu tetikleyen faktörlerden biri olabilir. Aynı şekilde genital akıntı varlığında kültür ile hangi bakterinin sorumlu olduğu çalışılmalı ve uygun antibiyotik tedavisine tabi tutulmalıdır.

Doğum sonrasında gerek anne için, gerekse de bebek için risk devam eder mi?
Erken doğumda anne ve bebek enfeksiyon açısından risk altındadır. Bu nedenle yenidoğan bebeğe ve anneye doğum sonrası dönemde antibiyotik tedavisi gerekir. Hamileliğe bağlı yüksek tansiyonla ilişkili tabloda doğum sonrası 24 saat konvulziyon önleyici tedavi yapılır. Hamileliğe bağlı diyabet durumunda da, doğum sonrası kan şekeri ölçülmeli, yüksek seyrediyorsa duruma göre diyet veya ilaç desteği verilmelidir. Doğumdan 6 hafta sonra metabolik testler (şeker yükleme testi) kalıcı birdurum olup olmadığını göstermek için tekrar edilir.

Dora Hospital
Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği
Jin.Op.Dr.Hakan PEKER